De symboliek van stenen

Leidschendam - In het parkje, achter het raadhuis van Leidschendam, staat een wonderlijk kunstwerk. Je ziet een aantal opstaande stenen en een aantal liggende stenen en samen vormen ze een cirkel. Dit stenencomplex van Noors graniet lijkt een beetje op het prehistorische Stonehenge in Zuid Engeland. Je vraagt je af of deze ‘Zonnewijzer’, zoals de titel luidt, ook zo vol van symboliek is.

Door Anne Marie Boorsma

De staande stenen zijn verschillend van vorm en grootte. De grootste zou je als een midden kunnen zien. Hij staat precies op het zuiden. Van hieruit worden aan beide zijden de stenen steeds wat kleiner. Er zijn rechthoekige en driehoekige exemplaren. De een staat netjes rechtop, de ander staat ietsje schuin. Alsof hij verzakt is. Ze hebben grove vormen en lijken behoorlijk aangetast door ouderdom en natuurgeweld. Er zitten ruimtes tussen. Op zonnige dagen verschijnen zonnestralen door de gleuven die lijnen maken in het gras. Net als een zonnewijzer dus.

De liggende stenen zijn rechthoekig, de een iets breder dan de andere. Het lijken oude verweerde graven. In het keiharde graniet heeft beeldhouwer Nout Visser overal horizontale strepen gekerfd. Lange en korte. Het moet een hels karwei zijn geweest. De ingekerfde strepen staan voor een indeling in tijd. Voor jaren, maanden, dagen, uren en minuten. Ze staan voor de tijd die nog voor en achter ons ligt. Dus ook hier elementen van een primitieve klok.

Ook de cirkelvorm is een belangrijk symbool. Die staat voor oneindigheid. Want er is hier geen einde en geen begin. Denk aan de cirkel van geboorte, dood en wedergeboorte. De klassieke slang die in zijn eigen staart bijt heeft een dergelijke betekenis. Maar ik denk ook aan magische cirkels als ik lees over de ridders van de ronde tafel, heksenkringen en rondedansjes.

Nout Visser werkte als docent aan de Vrije Academie en het Koorenhuis in Den Haag. In heel Nederland staan zijn beelden met geometrische vormen, gemaakt van stoere materialen als graniet, staal en baksteen. De natuur was duidelijk een belangrijke inspiratiebron voor hem.

Op het eerste gezicht is dit beeldencomplex een groep met willekeurig geplaatste stenen. Wie een tweede keer kijkt, ziet de structuren. De menselijke behoefte aan het structureren, het plannen en organiseren is groot en cultureel bepaald. Ook de ogenschijnlijke chaos in de natuur barst ervan. Kijk maar eens naar de structuur van een dennenappeltje, een zonnebloem of een boomblad. Nout Visser heeft in onze Leidschendamse stenengroep met dat idee gespeeld. De vormen zijn simpel, zodat iedereen er iets anders in zal zien. Een begraafplaats bijvoorbeeld, of een tempel, een klassiek theater, een klimrek of een meditatieplek. Of een zonnewijzer natuurlijk. Dat is nogal logisch.

Voor info over (online) cursussen kunstgeschiedenis en reacties: www.annemarieboorsma.nl.