Dierentuin in Voorburg

Voorburg - De Oranjes zorgden voor een grote sensatie in de geschiedenis van Voorburg: Willem IV had een grootse particuliere dierengaard, die zich bevond op zijn riante buitenverblijf het Grote Loo te Voorburg. De dierentuin bestond 40 jaar, van 1748 tot 1788.

Door F.J.A.M. van der Helm

Het was niet de eerste dierentuin van Europa, maar zeker was de verzameling dieren uniek voor Nederland. In de Middeleeuwen hielden vorsten al exotische dieren in of bij hun verblijf. Vaak betrof het geschenken van ander vorsten of hadden ze de dieren gevonden op buitenlandse strooptochten. Men sprak toentertijd niet van dierentuinen, maar van menagerieën. In Frankrijk was Lodewijk XIV (1638-1715) de eerste met zo’n menagerie, toen zijn befaamde kasteel te Versailles werd gesticht. Eerder was eind 16e eeuw in Engeland de koninklijke dierentuin voor publiek geopend.

Van Willem IV (1711-1751) en V (1748-1806) is bekend dat ze dieren geschonken kregen van de Verenigde Oost-Indische Compagnie. Ook weer niet overdreven veel, want zoveel (wilde) dieren zullen niet op de ontdekkingsreizen meegenomen zijn. Wel is het verhaal bekend van de komst van een chimpansee in 1776: het eerste dier in zijn soort van Europa. Het beest ontsnapte echter en ging door het landgoed aan de haal. Uiteindelijk scoorde het beest een fles wijn en werd gevangen. Ofschoon de aap een bezienswaardigheid was die van heinde en verre bezoekers wist te trekken, moet het beest maar een half jaar hebben geleefd. Acclimatisering bleek de boosdoener.

In 1748 kocht stadhouder Wiilem IV de oude ridderhofstede Thuys ter Loe zoals het Middeleeuwse landgoed toen werd genoemd voor 60.000 gulden. De riante hofstede was gelegen buiten de stadskern op de plek van het huidige station ’t Loo. Voorzien van toren en groot woonhuis met achterstallig onderhoud, startte de nieuwe eigenaar met verbouwingen. De komst van de dieren was een verrassing voor de omgeving. Iedereen kon volop genieten van de exotische dieren. Het was een ware attractie. Langzaam breidde de verzameling zich uit. De oude fazantenkwekerij herbergde steeds meer dieren; van zilver- en goudfazanten tot Bengaalse antilopen en heuse leeuwen..

De toezichthouder van de dierentuin was Arnout Vosmaer (1720-1799). Een bijzonder begenadigde man met grote kennis van de natuur. Hij was binnengehaald door de weduwe van Willem IV, Anna van Hannover en dat was een uitzonderlijk goede keus. De man bestudeerde en beschreef de dieren nauwkeurig en dat leidde uiteindelijk tot het boek ‘Herinnering aan een uitmuntende verzameling van zeldzame gedierten’.

De unieke, fraaie prinselijke dierentuin was alom beroemd en van grote internationale betekenis. Hij werd goed onderhouden en tal van wetenschappers bezochten de plek. Het einde van de Oranjes bij het begin van de Bataafse revolutie deed de eigenaar echter besluiten de dieren over te brengen naar het Apeldoornse Loo. Het Voorburgse Loo raakte daarna in verval.

Reacties naar helmhuis@ziggo.nl.