Postduiven en een posthoorn

Leidschendam - Op dit rechthoekige reliëf van beton, bij de ingang van het vroegere Dr. Neherlaboratorium, zijn drie vogels te zien. Ze vliegen in eenzelfde richting. Twee grote en een kleine ertussenin. Achter hen het logo van het Staatsbedrijf der Posterijen, Telegrafie en Telefonie, oftewel de PTT. De voorloper van KPN en PostNL.

Door Anne Marie Boorsma

Het zijn postduiven. Vroeger werden ze gebruikt om berichten te sturen. Alle drie zijn in volle vaart. Dat zie je, want de bovenste richt de vleugels omhoog, de onderste naar beneden en de middelste heeft zijn vleugels gespreid. De onderste strook heeft golvende lijnen. Dat is de zee. De bovenste strook laat horizontale lijnen zien. Dat is de lucht. De boodschap is duidelijk: berichten worden verspreid over land, over zee en door de lucht.

Eigenlijk is dit kunstwerk van beeldhouwer Gerard van Remmen (1920-1994) een gevelsteen waarvan er zovelen zijn in Hollandse steden. Ze vertellen allemaal iets over de functie van het gebouw waaraan ze vastzitten. Ons kunstwerk verwijst naar de functie van wat vroeger het Dr. Neherlaboratorium was. Het kenniscentrum van de PTT. Hier werd onder meer de eerste Nederlandse computer ontwikkeld. 

In 2007 werd dit gebouw, ontworpen door de architect Sam van Embden in 1955, erkend als rijksmonument. Het ronde PTT-logo werd gebruikt tussen 1950 en 1957. De ontwerper is Gradus van Eden (1920-2003). De letters PTT staan op een posthoorn. Een koperen blaasinstrument dat in de 18de en 19de eeuw werd gebruikt om de postkoets of postbezorger aan te kondigen. 

Ook zie je in Van Edens ontwerp de telefoonlijnen en isolatoren. Duiven en posthoorn verwijzen naar allerlei vormen van menselijke communicatie, dus precies waar het PTT-bedrijf voor stond. Wel typisch dat zowel Van Remmen als Van Eden teruggrepen op het verleden. Waarschijnlijk met als doel om vertrouwen te wekken: het gaat hier om een bedrijf met jarenlange ervaring. De maker van het reliëf, de Voorburger Gerard van Remmen, kreeg voordat hij naar de Haagse Academie ging, lessen van zijn vader, de beeldhouwer Herman van Remmen. 

Eén van Gerards eerste werken is het verzetsmonument aan de Prins Bernhardlaan in Voorburg. In de jaren vijftig specialiseerde hij zich in het maken van betonnen reliëfs. Deze zijn onder andere te vinden in Den Haag, Dronten en Lelystad. In de jaren daarna werkte hij ook aan vele losstaande beelden die in heel Nederland geplaatst zijn. Hele aantrekkelijke werken waarin mensen en dieren de hoofdrol spelen.

Voor reacties en informatie over (online) cursussen kunstgeschiedenis: www.annemarieboorsma.nl.