Vervangende dienstplicht

Voorburg - De plicht om het land te verdedigen dateert vanaf de Napoleontische bezetting. Koning Lodewijk Napoleon ordonneerde in 1810 dat jonge knullen van amper twintig jaar konden worden opgeroepen om het leger in te gaan. Maar wat als je in die tijd geen zin had om ’s lands wapenrok aan te trekken? Kon je de dienstplicht dan aan je laars lappen en hem weigeren?

Door F.J.A.M. van der Helm

Hele generaties weten niet beter dan dat ze op hun 17e een oproep kregen van het ministerie van Defensie om gekeurd te worden voor de militaire dienstplicht. Sinds 1 mei 1997 is de opkomstplicht afgeschaft, maar de militaire dienstplicht niet! Dit in tegenstelling tot hetgeen wel eens wordt gedacht. Er hoeft maar wat te gebeuren en jongens (en wellicht ook meiden) kunnen weer opgeroepen worden om het vaderland te dienen.

De plicht om te dienen, maar daar tegenover het recht om te weigeren en vervangende dienstplicht te doen of in de cel te belanden als alternatief. Dat zijn de regels van de persoonsgebonden dienstplicht sinds 1898. Tussen 1810 en 1898 was de dienstplicht gebonden aan een nummer: lootjes trekken dus en opkomen voor je nummer als je ingeloot was. Tenminste dat gold voor de meeste jongens. Was een 17-jarige ingeloot, maar bezat hij of zijn ouders een goed gevulde portemonnee dan kon hij zijn plaats afkopen mits hij zelf zorgde voor een vervanger.

In Voorburg was dat het geval met Constantinus Joan Ninck Blok, geadopteerd zoon van de welgestelde Librecht Joan Blok (1766 -1844) en zijn vijftien jaar jongere vrouw Elisabeth Jacomina Ninck (1781-1871). Wat was het geval? Constantinus had nummer 22 getrokken en viel daardoor in de prijzen. Eigenlijk vond de jongeman dat maar niks en wilde niet in dienst. Vader Blok, die aan de Leidse universiteit rechten had gestudeerd en daar in 1786 was gepromoveerd, regelde zijn vrijstelling en zorgde voor een plaatsvervanger. Ofschoon Constantinus officieel te Voorburg woonde, was hij in 1834 ten tijde van de loting uitlandig en zat hij bij de buitenlandse zeevaart.

De inmiddels 68-jarige papa die tijdens zijn arbeidzame leven Ontvanger-Generaal in Nederlands-Indië was en thans rentenierde in het rustige Voorburg, had de zaak opgelost. Allereerst moest hij 25 gulden betalen aan de staat vanwege administratieve handelingen verricht door het Derde Kantoor van de Gouverneur van Zuid-Holland. Daarbij was ook de toelating en goedkeuring van de vervangende kandidaat een feit. Deze jongeman heette Henry Feltz en kwam uit Berlijn, waar hij in1809 was geboren. Hij was al enkele jaren woonachtig in Den Haag waar hij kleermaker was. 

Voor zijn bewezen diensten kreeg hij ‘slechts’ 100 gulden van vader Ninck Blok. Deze overeenkomst werd keurig netjes opgemaakt bij de notaris, zodat er geen misverstanden konden bestaan. Daarnaast betaald vader nog 250 gulden aan Gouvernemenstbode Jan de Bock. Al met al liepen de kosten behoorlijk op en kreeg de plaatsvervanger maar een fooi!

Reacties naar helmhuis@ziggo.nl.