Van sjadoef tot elektrische pomp: pompen door de eeuwen heen

Duizenden jaren geleden hadden mensen behoefte aan een instrument om water te verplaatsen, onder andere voor drinkwater en irrigatie. De geschiedenis van de pomp is dus een lange. Natuurlijk waren de pompen die de oude Egyptenaren gebruikten nog lang niet zo geavanceerd als de pompen die we tegenwoordig kennen en op veel plaatsen gebruiken, maar het is interessant om te zien hoe dit instrument door de jaren heen is geëvolueerd.

Hefboom met emmer en tegengewicht

Het eerste hulpmiddel dat voor irrigatie werd gebruikt is de sjadoef. De oude Egyptenaren gebruikten de sjadoef rond 2000 v. Chr., maar er zijn ook bronnen die zeggen dat sjadoefs al in Mesopotamië werden gebruikt, omstreeks 3500 v.Chr. Een sjadoef bestaat uit een hefboom met aan de ene zijde een emmer en aan de andere zijde een tegengewicht, zoals een zandzak of een steen. Met de sjadoef werd water uit een rivier gehaald en via beekjes en kanaaltjes langs de velden geleid.

Schroef van Archimedes

De schroef van Archimedes lijkt al meer op de pomp zoals we die tegenwoordig kennen. De Griekse wetenschapper bedacht in de 3^e eeuw voor Chr. een instrument dat met behulp van een schroef in een buis water omhoog kon verplaatsen. Er is ook een variant zonder buis die ‘vijzel’ wordt genoemd. Beide concepten worden nog steeds toegepast, bijvoorbeeld voor afvalwater in zuiveringsinstallaties en in poldermolens.

Kettingpomp en pistonpomp

Rond dezelfde tijd als de schroef van Archimedes tot stand kwam, gebruikte men ook een ander hulpmiddel: de kettingpomp. Deze bestond uit een wiel waarover een ketting met emmers gespannen was. Dieren of mensen zorgden dat de kettingpomp in beweging bleef. De pistonpomp werd rond 200 v. Chr. uitgevonden en maakte gebruik van een zuiger. Precies, technologie die we ook toepasten in latere mechanische pompen.

De industriële revolutie

Via Leonardo da Vinci, die het concept van schroeven en pompen verder perfectioneerde, en Hans Hautsch die rond de 17^e eeuw de vuurpomp uitvond (een voorloper van de stoommachine), maken we een sprongetje in de tijd naar de industriële revolutie. In dit tijdperk nam de ontwikkeling van pompen echt een vlucht. Zo werd door Thomas Newcomen een stoompomp uitgevonden, die werd gebruikt voor het oppompen van grondwater uit mijnen. Aan het eind van de 17^e eeuw bedacht Denis Papin een centrifugaalpomp met rechte schoepen en John Appold had in 1851 het idee om hier gebogen schoepen van te maken.

De toekomst van pompen: AI en machine learning

Met de opkomst van elektriciteit in de negentiende eeuw werden pompen steeds efficiënter en nauwkeuriger en werden ze op meer en meer plekken gebruikt. Denk bijvoorbeeld aan huishoudelijke apparaten, gemeentelijke watervoorzieningen en industriële processen. Van hydrofoorpomp tot hogedruk pomp, we kunnen niet meer zonder. Maar dat wil niet zeggen dat de pomp nu ‘uitontwikkeld’ is. Kunstmatige intelligentie biedt namelijk weer nieuwe mogelijkheden om pompen nog betrouwbaarder, slimmer en efficiënter te maken. Goed nieuws dus voor ondernemers die in hun bedrijf gebruik maken van pompen. Ook op het gebied van materiaal komt er steeds meer beschikbaar. Hierdoor worden pompen duurzamer, omdat slijtage en corrosie minder snel optreden. Bovendien zijn pompen niet per se meer afhankelijk van elektriciteit, maar kan er ook duurzame energie gebruikt worden. De pomp kan dankzij zonne- en windenergie op nog meer plekken ingezet worden.