Namen gebeiteld in graniet

Leidschendam-Voorburg - Op het zogenaamde ‘stilte-eiland’ van het Sijtwende Park in Voorburg staat een bijzonder oorlogsmonument: ‘Voor Vrede en Vrijheid’. De vormgeving is eenvoudig. Je ziet een groene gebogen haag met in het midden een rode beuk, waaromheen een bank van zwart graniet met tekst. Aan de linkerzijde een driehoekige zuil, ook zwart graniet, waarop namen in witte letters gebeiteld staan: slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog.

Door Anne Marie Boorsma

Het park is een levendige groene oase met speeltuin en een plek om je hond uit te laten. Je kan er wandelen en je ondertussen laten verrassen door een aantal beelden van onder meer Armando en Auke de Vries. Maar dan kom je de beuk met bank tegen, de zuil en vlaggenmasten, omsloten door een halfronde haag. De plek nodigt uit om je in stilte terug te trekken en je te bezinnen. 

De tekst op het bankje en de zuil met namen helpen daarbij en laten je ook weten waar het hier om gaat: inwoners van Leidschendam-Voorburg die om het leven kwamen tijdens de Tweede Wereldoorlog. De meeste mensen hebben de oorlog niet meer meegemaakt. Maar de cirkelvormen symboliseren de verbondenheid die ook zij voelen met de mensen die door oorlogsmisdaden uit het leven zijn gerukt.

De beuk werd in 2007 geplant, toen het monument onthuld werd op 4 mei. Door zijn verticale vorm staat hij voor de verbinding tussen hemel en aarde. Daarnaast is hij symbool van groei, kracht en veerkracht, van geboorte en wedergeboorte. De rood purperen bladeren steken af tegen het groen van de omgeving en het zwart van de gedenkzuil. Ook die reikt naar de hemel, maar is daarentegen gemaakt van dood, keihard materiaal. Een soort grote grafsteen. 

Er zijn drie zijden. De twee met de namen zijn spiegelglad gepolijst. De andere is gebouchardeerd: die heeft een ruwe korrelstructuur. Hier staat met duidelijke en gladde zwarte letters: ‘VREDE EN VRIJHEID’. De ruwe structuur is symbool van oorlog en geweld, de gepolijste kant van vrede en hoop. De driehoeken verwijzen naar de drie groepen van slachtoffers die hier herdacht worden: burgers, verzetsmensen en militairen. Op de basis van de zuil zie je kleinere driehoeken, die herinneren aan de Davidster. Tenslotte de bank. Er staat een tekst op van Koningin Juliana, uitgesproken op 5 mei 1970 ‘Zonder verdraagzaamheid kunnen de begrippen vrede en vrijheid niet samen bestaan’.

Het monument is abstract. We zien geen held te paard en ook geen man die de lange armen richting hemel heft. Er is gekozen voor cirkels en driehoeken, voor contrasten in kleur, materiaal en structuur. Mogelijk waren de ontwerpers van INBO-architecten geïnspireerd door de ‘Hortus conclusus’, ofwel ‘omsloten tuin’, een kloostertuin voor rust en contemplatie. 

Helaas bleken er namen op de zuil die er niet hoorden. Ze zijn verwijderd. Ook zijn er namen die er niet op staan, terwijl dat mogelijk wel zou moeten. Om die reden is er in 2024 een informatiebord geplaatst met een QR-code dat verwijst naar een website met actuele informatie. Alleen een naam op een website is wel erg vluchtig. Die haalt het niet bij een naam gebeiteld in graniet. Het is niet anders.

Voor reacties en informatie over lezingen omtrent beelden in Leidschendam-Voorburg: www.annemarieboorsma.nl.