Veldwachter korporaal Stein

Leidschendam - Waar haal je halverwege de 19e eeuw een goede veldwachter vandaan. Dat was het probleem van vele grote en kleinte plaatsen, die behoefte hadden aan een ordehandhaver, die gezag wist uit te stralen, maar die ook enigszins acceptabel was voor de merendeel agrarische bevolking.

Door F.J.A.M. van der Helm

Het eenvoudige dorp Veur telde in 1848 amper duizend inwoners en bestond uit enkele (doorgaande) straten. Rond de sluis was de nodige bedrijvigheid te vinden. Schuitenjagers, botenmakers, handelaren, ambachtslieden en de nodige herbergen zorgden voor een sfeervol dorpsleven rond de Leidschendam, waarvan de ene zijde tot Veurs grondgebeid behoorde en de andere van het grotere Stompwijk was.

In de periode 1811 tot 1818 waren Stompwijk en Veur verenigd in de gemeente Leidschendam. Toen de twee dorpen in 1818 weer ieder op eigen benen kwamen te staan, herrees er ook een eigen bestuur en een eigen gemeentelijk apparaat waaronder een veldwachter. Arie van Leeuwen (1786-1847) werd de eerste veldwachter van Veur en zou dat ruim 24 jaar blijven. Volgens zijn trouwakte uit 1814 met Joanna de Smit} was hij geboren te Zoetermeer, doch woonachtig te Leidschendam. 

Toen Van Leeuwen veldwachter werd was hij dus een bekende in het dorp en dat werd niet als wenselijk beschouwd. Over het algemeen ging men er vanuit dat iemand ‘van buiten’ objectiever was, niet de neiging had om vrienden en bekenden voor te trekken en beter boven de partijen kon staan. Door gewoonte en sleur is hij al die tijd aangebleven. Volgens zijn beoordeling van 1842 werd hij ‘over het algemeen redelijk goed gevonden’, maar met het oog op de komst van de spoorwegen, wensten burgemeester Caan en zijn wethouders een geschiktere man die meer gezag uitstraalde. De 56-jarige Van Leeuwen zien we als ‘bromsnor’ verdwijnen en vijf jaar later bij zijn overlijden was hij gedegradeerd tot asman.

Een nieuwe veldwachter was niet gemakkelijk te vinden. De wetshandhaver diende beslist van buiten te komen, maar daardoor wist je ook moeilijker wat voor vlees je in de kuip had. De keuze om iemand uit het leger te nemen, was niet slecht. De 31-jarige korporaal Jacob Stein (1818-1860) werd in 1849 benoemd tegen een jaarsalaris van 100 gulden (20 gulden meer dan zijn voorganger). Daarnaast kreeg hij nog een bedrag van 70 gulden aan emolumenten. Na vier maanden dienst kon in 1850 al geoordeeld worden dat hij ‘een zeer geschikt persoon’ was. Tevredenheid alom dus. 

De keuze om een militair tot veldwachter te benoemen werd destijds bekrachtigd door de gouverneur van Zuid-Holland. Stein was als 19-jarige met zijn militaire loopbaan begonnen bij het tweede bataljon Jagers, waar hij ruim vijf jaar later bevorderd werd tot korporaal. Zijn afscheid bij het leger had alles te maken met zijn huwelijk in 1848 met Geertruida Valk eveneens geboren te Den Haag.

In 1856 bleek Stein vertrokken. Zijn gezondheid was niet al te best. Hij streek neer te Brielle -vlakbij zijn ouders op Oostvoorne- waar hij in 1860 op 41-jarig leeftijd overleed.

Reacties naar helmhuis@ziggo.nl.