Luxe- en werkpaarden

Voorburg - Tijdens de Napoleontische oorlog werden massaal paarden gevorderd door het leger. Dat ging meestal ten koste van de welgestelden, die het paard spanden voor hun deftige rijtuig. In een plaats als Voorburg met de vele landhuizen was het luxe paardbezit schaars. Boeren en ambachtslieden hadden gelukkig nog hun werkpaarden.

Door F.J.A.M. van der Helm

In 1814 staat het koninkrijk amper op de rails en de verschrikkelijke Napoleontische oorlog met de diverse veldslagen, waarbij niet alleen de nodige krijgers maar ook de nodige paarden om het leven kwamen, ligt nog maar korte tijd achter de rug. In Holland dienden tussen 1806 en 1814 60.000 Nederlandse militairen onder Napoleon, waarvan 1/3 overleed. Het paard was een schaars goed geworden en dat was te merken in het Voorburg van 1814.

Categorie
Op het hebben van paarden moest belasting worden betaald, zoals wij nu belasting betalen op onze motorvoertuigen. Over luxe paarden werd meer betaald dan over werkpaarden. De paarden werden verdeeld in vier categorieën, afhankelijk van de status van hun gebruikers. De luxe paarden werden het zwaarst belast die vielen in categorie I. In II zaten de middenstanders en in III de boeren met hun werkpaarden.

Luxe paarden
De dijkgraaf van Delfland, Cornelis Bloys van Treslong, bezat één paard waarvoor hij werd aangeslagen in de hoogste categorie. Opvallend bij dit heerschap is dat hij zijn luxe paard ook gebruikte voor zijn inspecties bij de dijken en diensttochten. Datzelfde gold ook voor loodgieter Albertus Mens. De vermogende Hendrik Caan (1781-1864) bezat maar liefst twee luxe paarden, maar hij was dan ook lid van de Provinciale Staten. Samen met rentenier Adriaan van der Linden en koopman Hoogendijk spanden zij de kroon. Overigens bezat herbergier Paulus Straatman ook een luxe paard . Samen met Johannes Renaud, Johannes Hoogwoudt en koopman Hendrik van den Bosch waren er dus negen personen die één of twee paarden bezaten. Niet bijster veel voor deze plaats vol met aantrekkelijke landhuizen langs de Vliet, maar wel met de voorbije oorlog in het achterhoofd.
Middenstanders
In categorie II zijn zes lieden te vinden met een paard. De slagers doen het goed. Beide slagers die Voorburg rijk is, worden aangeslagen voor hun paard. Slager Engel Voorham heeft zelfs twee paarden, dat betekent vermoedelijk twee paard en wagens, want een paard en wagen met twee trekpaarden ervoor was voor zijn metier niet noodzakelijk. Ook de grutter, de twee kleerblekers hebben een paard en koopman Jasper van Santen zelfs twee. Totaal in deze categarie zes lieden.

Boeren
Twee paarden zien we staan bij de schippers met trekschuiten en 35 paarden vinden we bij 22 boeren, waaronder Quirinus van Rijn met drie paarden. De boeren hebben de meeste paarden in eigendom voor het broodnodige werk dat ze te doen hadden. Geen overbodige luxe!

Reacties naar helmhuis@ziggo.nl.