Dieren met heimwee

Voorburg - Ook al raast er verkeer langs, het blijft een kleine oase daar bij de Rembrandtlaan. Dat komt door het groen, het water, de eendjes. Maar ook door het oer-Hollandse baksteen: de brug, de muurtjes en een zuil waarop betonnen dieren sinds 1961 in de verte staren. Een lage trap en een bankje nodigen uit om met die dieren weg te dromen. En even stil te staan bij de dierentuin die hier ooit was.

Door: Anne Marie Boorsma

De Voorburgse beeldhouwster Marian Gobius heeft er een harmonieus geheel van gemaakt. Aan de lange zijden zie je een paard en een hert die in tegengestelde richting naast elkaar staan. Ze hebben allebei het hoofd naar rechts gedraaid. Onder de bilpartij van het paard zit een orang-oetan in hurkzit. Zijn houding en blik doen menselijk aan. Onder het hoofd van het paard staan twee pelikanen. Tussen de benen van zowel paard als hert staat een vogelachtig-wezen.

De dierentuin waar het beeld naar verwijst, is in de tweede helft van de 18de eeuw opgericht door stadhouder Willem IV. Het begon met een tuin met vijvers, doolhoven en felgekleurde vogels. Na zijn dood heeft zijn vrouw en vooral zijn zoon, stadhouder Willem V, de tuin flink uitgebreid. Hij groeide uit tot een van de oudste dierentuinen van Europa. Het waren vooral exotische dieren die aangevoerd werden met schepen van de Oost-en West-Indische Compagnieën. Beheerder Arnout Vosmaer regelde de zaken en schreef stukjes over de dieren. Later zijn ze gebundeld in een boek: ‘Regnum Animale’.

Helaas was er niet voldoende kennis over het houden van dieren uit warme verre oorden. Ze stierven bij bosjes. Vosmaer vond dat niet zo erg. De dieren werden opgezet. Hij was ook conservator van het natuurkundig kabinet van de stadhouder. Hij beschreef uitgebreid het leven en de dood van het orang-oetan-vrouwtje uit Borneo: ze dronk wijn, hield van aardbeien en peterselie en kon eten met lepel en vork. Ze lag aan een ketting en brak nogal eens uit. Lang leefde het arme beest niet…

Ons waterrijke land kent een lange traditie van beelden op en aan bruggen. Ook in Den Haag zijn er prachtige voorbeelden van. Ik denk aan de reliëfs aan de dierentuinbrug, tegenover het Provinciehuis in Den Haag gemaakt door Gra Rueb. Ja, daar was tussen 1863 en 1943 ook een dierentuin. Maar ik denk ook aan de vele bruggenbeelden in Amsterdam, gemaakt door Hildo Krop.

Marian Gobius (1910-1994) studeerde in Amsterdam en Parijs. Veel werken van haar staan in Voorburg in de openbare ruimte.

Zo vertoevend bij haar diergroep zou je bijna droevig worden. Die arme dieren die vol van heimwee naar hun thuisland de verte in staren. Maar gelukkig leven we nu en is het dierentuinleven heel wat verbeterd.

Voor info over (online) cursussen kunstgeschiedenis en reacties: www.annemarieboorsma.nl.