Foto ‘De blik van een actrice’ van Pan Sok

Voorburg - Je ziet het onmiddellijk, deze vrouw met kort zwart haar zit niet gezellig aan de koffie met cake tijdens de jaarlijkse familiedag. Wat ze wel doet is onduidelijk, want de omgeving is zwart. Uitgezonderd wat witte lichtvlekken en een stukje van een buisconstructie. Alle aandacht gaat naar haar maskerachtige gezicht met die intense verschrikte blik omlijst door hand en onderarmen.

Door Anne Marie Boorsma 

De bekende Voorburgse theaterfotograaf Pan Sok is de maker van deze foto uit 1993. Onlangs ontving hij de speciale oeuvreprijs uit handen van wethouder Astrid van Eekelen. De hier afgedrukte foto is niet compleet. Op het origineel, te zien in Theater Ludens, zijn ook de ellenbogen van de vrouw zichtbaar. Op de driekwart portretfoto zie je haar zwaar opgemaakte ogen. De zwarte wenkbrauwlijnen herhalen zich in de lijnen om haar ogen. Het witte licht op haar neus heeft een kegelvorm. Een wit dat zich links en rechts als streepjes voortzet onder haar wenkbrauwen en zich herhaalt in een wit veegje vanaf haar buitenste ooghoek naar de haarlijn. Er zijn vlekkerige grijze schaduwen, terwijl oor en kaaklijn weer fel wit verlicht zijn. Kortom, er is een sterke dramatische afwisseling van zwarten, grijzen en witten. 

Waar kijkt deze vrouw naar? Dat is onduidelijk. De ogen zijn opengesperd, maar ze lijken naar binnen te kijken. Haar blik is licht neerwaarts gericht. Dat komt terug in de compositie. Kijk maar naar de diagonaal die gevormd wordt door de lichtvlekjes rechts en links. Dat het hier gaat om een theaterfoto lijkt me duidelijk. Pan Sok heeft door de dramatische licht-donker contrasten en de sobere compositie alle aandacht weten te vestigen op de intens emotionele blik en houding van een ras-actrice. 

Pan Sok begon zijn carrière als theaterfotograaf in 1966 bij de Haagse Comedie. Hij werd de huisfotograaf van dit gezelschap en later ook van Toneelgroep De Appel en het Nationale Toneel en vele andere gezelschappen en cabaretiers als Youp van het Hek en Paul van vliet. Zijn foto’s zijn nooit statisch. Dat komt omdat hij zich bewoog tussen de acteurs en vanaf het begin betrokken was bij een productie. 

De actrice van onze foto is Sacha Bulthuis in haar rol van Anna, in een toneelstuk van Eric Schneider met de titel: “In gesprek”. Anna is ernstig ziek en verlaten door haar man. Bulthuis werd bewierookt in de pers. Bijvoorbeeld door Hein Jansen die in de Volkskrant schreef: “Die motoriek, die kleine zenuwtrekjes, die dansende armen en wanhopig gespreide vingers, het is allemaal weer verbazingwekkend mooi en helder”. 

Theater is een vluchtige kunstvorm. Maar gelukkig kunnen we nog genieten van Pan Sok, die zoveel moois heeft vastgelegd in fenomenale foto’s. 

Voor reacties en informatie over cursussen kunstgeschiedenis www.annemarieboorsma.nl.