Dans in staal

Voorburg - In het Park Vreugd en Rust in Voorburg staat een abstract object van vijf stalen buizen netjes op een rij. Ze staan rechtop en maken tegelijkertijd een diepe buiging. De middelste drie splitsen zich aan het uiteinde en buigen in tegengestelde richtingen. Daar vormen ze ruitpatronen. Bijzonder en ook best grappig. Het lijkt wel alsof de buizen een dansje opvoeren en de handjes laten wapperen.

Door Anne Marie Boorsma

Misschien dat je van veraf een soort van stekkerdoos ziet met snoeren die de lucht in steken. Dat doet tegenstrijdig aan. Snoeren zijn doorgaans soepel, maar dit kunstwerk is gemaakt van hard, glimmend roestvrijstaal. Hoe langer je kijkt, hoe beter je de titel ook begrijpt die kunstenaar Pim van der Maas (1938-2023) zijn werk meegaf ‘Meegaande beweging’. Die beweging is er dus bewust ingelegd.

In de kunstgeschiedenis is beweging een geliefd thema. Vooral rond 1900 raakten kunstenaars gefascineerd door de nieuwe fotografie en film. Zo denk ik aan de beroemde fotoseries van danseressen gemaakt door Eadweard Muybridge in de jaren 1870. De impressionist Edgar Degas was er dol op en keek er goed naar. Hij gebruikte ze voor zijn schilderijen en tekeningen van ballerina’s.

Ook de film van gebroeders Lumière uit 1896, waarin een trein een station binnenrijdt, maakte veel indruk op kunstenaars. In zijn kubistische werken toonde Pablo Picasso figuren van verschillende kanten tegelijk. Net zoals een filmcamera om een onderwerp heen beweegt. Je ziet dat bijvoorbeeld in het gebeeldhouwde portret dat hij van zijn vriendin Fernande Olivier maakte in 1909.

Futurist Umberto Boccioni deed iets dergelijks. Beroemd is zijn beeldhouwwerk van een wandelende figuur uit 1913. Het lijkt alsof de beweging sporen achterlaat in de lucht, als een film-still met een lange sluitertijd. Collega-futurist Giacomo Balla deed ook zoiets met een schilderij van een wandelend hondje in 1912 en Marcel Duchamp in zijn schilderij ‘Naakt een trap afdalend’ (nr 2), uit hetzelfde jaar. Er zijn ook echt bewegende beeldhouwwerken. Bijvoorbeeld de mobiles van Alexander Calder, de machine-sculpturen van Jean Tinguely en de strandbeesten van Theo Jansen.

Terug naar Pim van der Maas. Hij behoort tot de stroming van het constructivisme. Een constructivist werkt met abstracte, geometrische en sobere vormen en materialen als staal, beton en glas. De kunststroming kwam voort uit het kubisme en futurisme en ontstond in Rusland met kunstenaars als Vladimir Tatlin, Naum Gabo, Alexander Rodchenko en El Lissitzky. De Russen zullen een grote invloed uitoefenen op de Nederlandse Stijl-beweging.

Van der Maas studeerde aan de Vrije Academie in Den Haag, waar hij les kreeg van Rudi Rooijackers. Later werd Van der Maas ook docent aan de Vrije Academie. In 1967 vestigde hij zich definitief in Voorburg. De gemeente waar verschillende beelden van hem staan, zoals ‘Schrift’ aan het Corbuloplein, ‘Sleutel tot…’ aan de Herenstaat en ‘Draagwijdte’ aan de Elzendreef. In 1971 ontving hij de Albert Termoteprijs en in 1993 de Hofwijckprijs.

Nu hoop ik, als u door het Park Vreugd en Rust wandelt, dat u niet alleen vijf buizen ziet, maar ook een spel van bewegend staal dat buigt en een dansje maakt.

Ga voor reacties en meer informatie over (online) cursussen kunstgeschiedenis naar www.annemarieboorsma.nl.