De pelgrim en de kindervriend

Leidschendam - Op de eerste etage van het ziekenhuis Antoniushove staan twee beelden van heiligen. De één houdt een lelie vast en heeft een kindje op de arm. De ander draagt een bijbel in de rechterhand en in de linker lijkt hij een onzichtbare staf vast te houden. Zou het een pelgrimsstaf kunnen zijn? 

Door Anne Marie Boorsma

De linker figuur is bekend: de heilige Antonius van Padua, naar wie het ziekenhuis genoemd is. Hij is o.a. de patroonheilige van pest- en koortslijders, dus heel toepasselijk. Volgens een legende kreeg Antonius tijdens het bidden een visioen waarin het kindje Jezus voor hem verscheen. Daarom wordt hij vaak met Hem samen afgebeeld. 

Antonius leefde sober. Dat zie je aan zijn blote voeten en zijn eenvoudige pij. Die wordt bijeengehouden door een koord met drie knopen, symbool voor de Drie-eenheid (de Vader, de Zoon en de Heilige Geest). De lelie staat voor deugdzaamheid, de rozenkrans voor zijn toewijding aan God. 

De andere heilige, Wilhelmus van Maleval, is veel minder bekend. Ook hij leefde sober en godvruchtig. Maar als jongeman was hij soldaat en leidde een losbandig leven. Totdat hij spijt kreeg en een pelgrimstocht naar Rome maakte. Daar zou de paus hem als boetedoening opdragen naar Jerusalem te gaan. Teruggekomen in Italië leefde Wilhelmus een tijd in een grot en sliep hij op de grond. Om boete te doen at hij gras en af en toe een stukje brood en bad veel tot God.

Wilhelmus draagt net als Antonius een pij met koord met daaraan een rozenkrans. Op zijn hoofd heeft hij een pelgrimsmuts. Er zit meer beweging in dit beeld. Het rechterbeen vertrapt het hoofd van de duivel. Je ziet zijn klauwen en achter de heilige zijn vleugel en staart. De griezel symboliseert het ooit zo zondige leven van Wilhelmus. 

De twee beelden sierden ooit de ingangspartij van het oude Antoniusziekenhuis aan het Oosteinde. Het gebouw werd in 1913 geopend en gewijd. Stichter was pastoor, later monseigneur Wilhelmus van Stee. Dus het rechter beeld is een ode aan hem. Meerdere malen werd het ziekenhuis uitgebreid en veranderd en rond 1935 kreeg de bekende Voorburgse beeldhouwer Albert Termote (1887-1978) de opdracht voor deze twee beeldhouwwerken. 

Eind 1972 verhuisde het ziekenhuis naar Leidschendam. Helaas raakten de beelden daarbij zoek. Maar gelukkig werden ze in 1988 teruggevonden in Almere. Ze werden goed schoongemaakt en stonden jarenlang in de tuin van Antoniushove, totdat ze naar binnen verhuisden. 

Termote werd geboren in België als zoon van een schrijnwerker. Hij studeerde in Gent en werkte in verschillende beeldhouwateliers, onder andere bij George Minne. In 1914, tijdens de Eerste Wereldoorlog, vluchtte hij naar Londen en vervolgens naar Amsterdam, waar hij lessen volgde aan de Rijksacademie bij Jan Bronner. 

Tussen 1918 en 1922 woonde Termote in Volendam. Hier maakte hij beeldjes voor toeristen. 

Daarna verhuisde de beeldhouwer naar Voorburg, waar hij tot zijn dood bleef. In onze gemeente staan veel beelden van hem. Op het plein voor het ziekenhuis staat zijn prachtige ‘Barmhartige Samaritaan’. 

Ga voor reacties en meer informatie over (online) cursussen kunstgeschiedenis naar de website www.annemarieboorsma.nl.