Onder moeders vleugels

Voorburg - Het bronzen beeldje van de pelikaan op de hoek Reuvenslaan / Richard Sturenberghlaan in Voorburg is klein, maar valt meteen op. De vogel staat hoog op een houten paal op een grasheuveltje. Ze spreidt haar vleugels en richt de grote snavel naar haar borst. Ja, het is een vrouwtje. Met haar houding vertelt zij een oeroud verhaal over liefde en zorgzaamheid.

Door Anne Marie Boorsma

De pelikaan oogt robuust, maar is tegelijk teder. Dat komt door het sierlijk golvende silhouet van hals, lijf en vleugels, door de ronde oogjes en het kleine kuifje op haar kop. Maar ook door de zittende houding (kijk naar de staartveren) en de grote, wijd uitstaande poten met zwemvliezen. 

De vogel blijft stevig op haar plek en ze maakt geen aanstalten om weg te vliegen. En de uitgespreide vleugels dan, zult u zeggen. Die drukken bescherming van haar kroost uit. En dat is niet nog alles. De naar de borst gerichte snavel is een verwijzing naar opoffering.

Beeldhouwster Tosca van den Haak (1918-2012) liet zich inspireren door een eeuwenoud christelijk verhaal: de pelikaan die haar borst openpikt om met haar bloed haar jongen te voeden. Een symbool van pure zelfopoffering dus. 

In de christelijke traditie verwijst dit tafereel van een pelikaan naar Christus die zich opoffert voor de mensheid. Daarom zie je dit motief vaak in kerken. Op gevels, glas-in-loodramen, preekstoelen en koorbanken. Ook op gebouwen met een zorgende of dienende taak wordt deze vogelmoeder nogal eens afgebeeld.

Zo staat er in Voorburg een terracotta pelikaan op het dak van het Voorhof van de Oude Kerk aan de Herenstraat en in Den Haag boven de ingang van de Paschaliskerk aan de Wassenaarseweg. In het echt voedt de pelikaan haar jongen niet met bloed. Wel pikken ze soms op hun borst om voedsel uit hun keelzak te duwen voor hun jongen. Mogelijk was een verkeerde interpretatie van dit gedrag de basis voor dit verhaal. Er zijn meer vogels die iets bijzonders symboliseren. Denk aan de duif, een vredessymbool, of de uil, die wijsheid symboliseert en de zwaan die staat voor liefde, schoonheid en trouw.

Tosca van den Haak werd geboren in Noordwijk aan Zee. Ze begon haar loopbaan in de pottenbakkerij van haar oom Konrad Mertens. Na haar studie aan de Vrije Academie in Den Haag ontving ze beeldhouwlessen van Rudi Rooyackers in Voorburg, waar ze zich ook vestigde. 

Haar liefde voor de natuur – vooral voor vogels – was groot. Ze beeldhouwde spechten, flamingo’s en struisvogels, maar ook vissen, reptielen en apen. Bezoekers van haar atelier noemden het vaak gekscherend ‘de ark van Noach’. Inspiratie vond Van den Haak tijdens wandelingen langs het strand en in dierentuinen.

De pelikaan van Van den Haak ontstond in 1966 in opdracht van woningbouwvereniging Reuvenslaan. Een passend symbool: zorg en bescherming horen bij een organisatie die zich inzet voor betaalbare woningen. Want niet iedereen kan zich een villa aan de Vecht permitteren. 

Toen er in 1995 plannen waren om het beeldje te verplaatsen, stuitte dat op protest. Het laat maar weer zien hoezeer een buurt zich kan hechten aan een kunstwerk.

Voor reacties en info over (online) cursussen kunstgeschiedenis: www.annemarieboorsma.nl.