Spierbundels van een hemelse krachtpatser

Voorburg - Vanuit de verte zie je een gekromde vorm met hobbels en bobbels. Het is een bronzen beeld op een granieten sokkel. Kom je dichterbij, dan wordt het herkenbaarder: een overdreven gespierde mannentorso met alleen een aanzet van hals, armen en benen. Het is duidelijk dat dit niet het lijf is van zomaar een mannetje. We hebben hier van doen met een krachtpatser, die volgens het mythologische verhaal streed tegen oppergod Zeus.

Door Anne Marie Boorsma

Deze über-macho met zijn gebogen rug en opgepompte spierbundels heeft de naam Atlas. Dan denk je misschien aan een boek met kaarten, een gebergte of een oceaan, maar dat zijn afgeleiden van dit hoofdpersonage: Atlas was een Titaan. Titanen waren oersterke reuzen, zonen en dochters van Ouranos, de hemelgod, en Gaia, de aarde. Er was een machtsstrijd tussen Atlas en Zeus (ofwel Jupiter). Zeus won die en vanaf dat moment was hij de belangrijkste bewoner van de Olympus. Hij troonde hoog op deze mythische apenrots. Hij had vrouw, ontelbare minnaressen en dronk de godganse dag ambrozijn aangeboden door de mooiste vrouwen. Wat wil een man nog meer, zou je zeggen? 

Zeus bleef ontevreden. Atlas moest ook gestraft worden vond hij. Het gevolg: Atlas moest tot in de eeuwigheid het hemelgewelf op zijn schouders torsen. En ja, dan ontwikkel je wel spierbundels. Naar de sportschool hoefde hij niet en dat scheelt dan weer. 

De beeldhouwer van Atlas is de Voorburgse beeldhouwer Guido Sprenkels (1959). Verschillende beelden van hem staan in Leidschendam-Voorburg. Voor dit beeld koos hij ervoor om veel weg te laten. Er is geen hemelgewelf, geen hoofd en nauwelijks armen en benen. Daarbij worden de spierbundels, waaronder borst-en bilpartij en sixpack, flink aangezet. Hij legt dus accenten op waar het werkelijk om gaat in dit verhaal: mannelijke kracht, moed, doorzettingsvermogen en ook wel overgave. Dat maakt het kunstwerk heel expressief. De fantasie van de toeschouwer doet de rest.

Atlas wordt vaak afgebeeld. Bijvoorbeeld op klokken, vanwege de relatie met de ‘eeuwigheid’. Maar ook op gebouwen en dan denk ik vooral aan het 6 meter hoge beeld van de bodybuilder op het dak van de achtergevel van het Amsterdamse Paleis op de Dam (vroeger het stadhuis). Daar is hij het symbool van Amsterdam als middelpunt van de kosmos. Een weerspiegeling van de enorme welvaart in de 17de eeuw. De maker is Artus Quellinus (1609-1668). Het lichaam van zijn Atlas is anatomisch compleet en ook zeer gespierd.

Guido Sprenkels koos voor dit personage omdat Christiaan Huygens (1629-1695) op het nabijgelegen Hofwijck studies maakte van het hemelgewelf met zijn sterrenkijkers. Sprenkels is gespecialiseerd in het maken van de menselijke figuur. Hij werkt vooral met klei en was, waarna het beeld in brons wordt gegoten. Daarna werkt hij het verder af. Soms werkt hij realistisch, soms heel expressief. 

Zijn Atlas werd gemaakt in opdracht van het gemeentebestuur van Voorburg: samen met andere beelden op de Herenstraat een afscheidscadeau voor de bewoners. Aanleiding was de fusie met Leidschendam in 2002.

Ga voor reacties en info over cursussen kunstgeschiedenis naar www.annemarieboorsma.nl.