Jaarringen in steen

Leidschendam - Bij de school aan de Valkhof, die gebouwd is in 1971, staat een hoge stenen zuil. In het midden zie je het dragende gedeelte. Daaromheen zijn vierkante, wit geglazuurde schijven bevestigd. Aan de vier zijden van deze schijven zitten zwart geglazuurde uitsparingen. Het geheel doet denken aan een flatgebouw.

Door Anne Marie Boorsma

De titel van het kunstwerk is simpelweg ‘Zuil’. Geen verwijzing naar iets groots en meeslepends. Het gaat hier puur om vorm, structuur en ritme. Dat doet me denken aan de Nederlandse Nul-beweging uit de jaren zestig, met kunstenaars als Jan Schoonhoven en Jan Henderikse. Ze werkten met eenvoudige, ritmische vormen zonder veel kleur. Daarbij zetten deze kunstenaars zich af tegen de uitbundig emotionele creaties van de CoBrA-groep en het Amerikaanse abstract expressionisme. Nul vond op haar beurt weer inspiratie bij De Stijl en Bauhaus. Denk bijvoorbeeld aan de abstracte schilderijen van Piet Mondriaan en de eenvoudige meubelontwerpen van Marcel Breuer.

De Zuil stamt net als de school uit 1971. De gemeente maakte destijds gebruik van de percentageregeling, waarbij een deel van de bouwsom verplicht aan kunst werd besteed. Dit was goed voor kunstenaars én een laagdrempelige manier om de gebruikers met kunst kennis te laten maken, zonder dat zij daarvoor naar een museum hoefden te gaan.

Ook de maker van de zuil, Henk Trumpie (1937), putte uit een rijke traditie. De verticale vorm doet denken aan obelisken, pagodes, kerktorens en minaretten. Ze symboliseren de verbinding tussen hemel en aarde en het streven naar het hogere. Maar deze vorm staat niet voor iets religieus. Hij symboliseert groei en ontwikkeling. Een toepasselijke symboliek voor een school.

Trumpie doorliep de Haagse academie en gaf later les aan de Amsterdamse Rietveldacademie. In 1968 richtte hij samen met Jacques van Gaalen het befaamde keramiek-atelier Struktuur 68 op in de Haagse Nieuwe Molstraat. Dit atelier specialiseerde zich in monumentale, keramische sculpturen voor de openbare ruimte en voerde opdrachten uit van beeldhouwers als Jan Snoeck, Armando en Berry Holslag. Daarvoor waren Trumpie en Van Gaalen al werkzaam op de afdeling bouwkeramiek van De Porceleyne Fles in Delft.

In Amsterdam staat een kunstwerk van roestvrij staal dat lijkt op Trumpies zuil. Het werd een jaar eerder gemaakt door André Volten. Je ziet hier een pilaar met ronde schijven die daarom door buurtbewoners ook wel de ‘knakenpaal’ genoemd wordt. Het is een monument voor Anthony Winkler Prins. Jazeker, van de encyclopedie en bovendien oprichter van scholen. Hij wist als geen ander, dat het vergaren van kennis vooral belangrijk was voor kinderen in de ontwikkelingsfase.

En dat brengt ons terug bij de functie van de school: de plek waar kinderen langzaamaan volwassen worden door kennis te vergaren en met anderen en zichzelf te leren omgaan. Dit gaat gepaard met vallen en opstaan. Het ene jaar verloopt soepeler dan het andere. Kijken we met die blik naar Trumpies zuil, dan lijken de schijven jaarringen van een boom. Deze weerspiegelen de verschillende groeifasen van een kind. 

De school waar deze schijvenzuil staat, wordt gesloopt. Dan hoop ik maar dat de zuil weer een mooi plekje krijgt. Liefst in een groene, inspirerende omgeving.

Meer informatie over (online) lezingen over beelden en reacties op www.annemarieboorsma.nl.